Bad Genius - Gian lận là tệ nạn của giáo dục hay chính giáo dục tạo nên những con người gian lận?

author

Ngay cả khi bộ phim Bad Genius đã lùi xa khỏi ngày phát hành khá lâu, thì câu chuyện giáo dục và vấn nạn “gian lận trong thi cử” vẫn trở thành chủ đề nhức nhối được “đào sâu đến từng thớ đất” ở Việt Nam và trên toàn thế giới.

Bad Genius ra mắt năm 2017 và nhanh chóng chứng tỏ được sức hút mạnh mẽ để trở thành một hiện tượng của điện ảnh xứ Chùa Vàng. Không chỉ là bộ phim có doanh thu cao nhất Thái Lan 2017, bộ phim còn mang về nhiều giải thưởng giá trị trên đấu trường quốc tế. Một trong số giải thưởng đáng chú ý là giải Phim điện ảnh hay nhất tại Liên hoan phim Châu Á New York và giải Đạo diễn xuất sắc nhất tại Liên hoan phim quốc tế Fantasia.

 

Câu chuyện phim xoay quanh các cô cậu học sinh cấp 3 với những mánh khóe gian lận thi cử đã được đẩy lên đến mức siêu phàm. Không có những thông điệp nhẹ nhàng giản dị về lứa tuổi mộng mơ, bộ phim bắt đầu từ một vết đen nho nhỏ trong trong thế giới học đường, rồi vết đen đó từ từ lan rộng ra, trở thành mảng tối lớn lao của cả ngành giáo dục.

Càng về sau bộ phim càng hấp dẫn và kịch tính, thể hiện được sự gai góc và phức tạp trong nội dung thông điệp, đặt câu hỏi lớn về bản chất của gian lận, về nhân cách và hành vi con người dưới tác động ngẫu nhiên hoặc có chủ đích của gia đình, xã hội và nền giáo dục.

 

Lynn – nhận thức được sự sai trái của gian lận, thừa tài năng để không phải gian lận, nhưng vẫn để bản thân “nhúng chàm”.

Nhân vật chính là cô bé Lynn với khả năng học tập thiên tài, có thành tích vượt trội và bảng điểm đẹp như mơ. Lynn là mục tiêu săn đón của nhiều trường học và giấc mơ đạt học bổng du học luôn nằm trong tầm tay. Lynn lớn lên trong gia đình khá khó khăn, cha Lynn phải chật vật một mình nuôi con và cố gắng gồng gánh để cô được vào học một trường cấp III có học phí đắt đỏ, nhằm hướng đến một tương lai sáng lạn hơn.

 

Trong mắt các bạn học đồng trang lứa, Lynn nổi bật với “bầu trời tri thức” và biệt tài làm bài thi nhanh thần tốc. Lynn chưa từng phải sử dụng bất kỳ mánh khóe nào để có thể đạt được vị trí đứng đầu trong cuộc đua điểm số. Khoảnh khắc khi Lynn phát giác ra sự trùng khớp đáng kinh ngạc giữa đề thi với bài tập học thêm của thầy giáo dạy toán, khiến cho Lynn lập tức đặt ra nghi hoặc về sự công bằng của trường học.

Có lẽ một trong số những điều mà chúng ta ít bàn luận trên con đường giáo dục, đó là tầm qua trọng của các mối quan hệ trong trường học. Sẽ không có việc học đáng giá nếu như không có những mối quan hệ đáng giá. Học sinh đến lớp và coi những người thầy người cô là tấm gương và hình mẫu để sống cũng như học tập. Sẽ thật tuyệt vời khi học sinh được truyền cảm hứng và được ảnh hưởng từ những tấm gương mẫu mực.

Nhưng thế giới học đường trong Bad Genius, chính thầy giáo là người mở đầu cho trò gian lận, bằng cách biến lớp học trở thành nơi mua bán đổi trác, bằng cách ép các em học sinh phải tham gia lớp học thêm tại nhà để biết trước được đáp án. Và đáng tiếc hơn khi thực trạng này không chỉ diễn ra trong phim, mà nó đang xuất hiện ngày càng nhiều ở các nước Châu Á như Việt Nam và Thái Lan.

 

Khi những bài kiểm tra năng lực nho nhỏ ở lớp học cũng được quy đổi thành tiền chứ không phải bằng nỗ lực đèn sách, thì thử hỏi những em học sinh đó sẽ đối diện với những kỳ thi phổ thông, đại học có quy mô lớn như thế nào?

Chưa kể đến việc tư lợi cá nhân bằng những khoản tiền lấp liếm cho hành vi tiêu cực ấy đã khiến cho học sinh không thấy được giá trị của sự nỗ lực vươn lên trong học hành, làm thui chột đi quyết tâm và mong muốn được chinh phục khó khăn. Tệ hại hơn, những tâm hồn trong sáng đó còn có thể ấp ủ tâm lý coi thường, thậm chí khinh rẻ những người đang trực tiếp giảng dạy, và tạo nên những quy tắc ứng xử sai lệch đối với con người trong tương lai.

 

Trò “bán điểm đổi tiền” này đã trở thành cột mốc đầu tiên hướng Lynn sang con đường lầm lạc. Sự nghi hoặc đã trở thành nỗi bất bình khi Lynn khi chứng kiến cha mình phải đóng khoản phí vô lý cho sở vật chất của nhà trường, mặc dù Lynn đã được miễn học phí và cha cô đã phải sống kham khổ hết mức để lo cho chuyện học hành của cô. Để rồi số tiền này sẽ chui vào túi riêng của hiệu trưởng. Từ chỗ “phản-gian lận”, Lynn đã “bắt tay với gian lận”, như là một cách phản kháng và đòi hỏi công bằng.

Ban đầu Lynn chỉ liều lĩnh chỉ bài kiểm tra cho cô bạn thân Grace một cách vô vị lợi, rồi tới phi vụ gian lận thiên tài với động cơ kiếm tiền từ dịch vụ thi cử xuyên quốc gia. Những đứa trẻ ở độ tuổi vị thành niên là những đối tượng đặc biệt nhạy cảm về sự bất công. Và khi nhận thức về thực tế và lý tưởng về sự công bằng không được điều chỉnh uốn nắn kịp thời thì nó sẽ dẫn dắt con người đi rất xa khỏi những chuẩn mực đạo đức và đánh mất chính mình.

Bank – chính trực, ngay thẳng và nghiêm túc, dễ dàng lạc lối, trở nên tha hóa và bị dồn đến đường cùng.

Bank xuất hiện với vẻ ngoài điển trai và hiền lành, là một nhân vật đại diện cho tuýp “học sinh nghèo vượt khó”, “con ngoan trò giỏi”, “thanh niên nghiêm túc” trong cả học tập và thi cử. Bank là thiên tài thứ hai trong phim và là đối thủ trực tiếp với Lynn trong cuộc đua giành học bổng du học. Bank ghét cay ghét đắng trò quay cóp và gian lận trong kỳ thi.

Trong mắt bạn bè, Bank cực kỳ “đáng ghét và khó ưa” khi từ chối thẳng thừng hành động xin chép bài, Bank còn trở thành kẻ “chọc gậy bánh xe” khi đứng lên tố giác hành động gian lận của Lynn cùng nhóm bạn lên giám thị, và cả thầy hiệu trưởng. Hơn nữa, Bank không chỉ tố giác Lynn cho bạn quay bài, mà còn tố giác Lynn quay bài vì tiền, để gạt Lynn ra khỏi cuộc đua giành học bổng.

Ban đầu Bank có phần thật thà, hơi ngô nghê, nhưng càng về sau thì tính cách của Bank hiện ra càng rõ ràng, Bank không đơn giản như vậy. Bank tố giác quay bài chẳng phải để tỏ thái độ rạch ròi, càng không phải để bảo vệ cho lý tưởng đúng – sai, đồng lõa – hay phản đối. Mà chỉ vì cậu học giỏi, làm bài tốt và cậu không muốn người khác đạt được điều đó một cách dễ dàng mà không phải học tập khổ sở như mình.

Bank cũng xuất chúng như Lynn, cũng có một gia cảnh nghèo nàn, cũng thiếu đi một người thân, hoặc bố hoặc mẹ trong cuộc sống hàng ngày. Khi gia đình được cho là ngôi trường đầu tiên bồi dưỡng tâm hồn và tình cảm cho một đứa trẻ, thì nhân cách của mỗi đứa trẻ lại phản ánh rất rõ ràng và chân thực về thực trạng đạo đức, nếp sống của mỗi gia đình đó. Khi một đứa trẻ hành động tốt hay xấu, thì dấu ấn của cha mẹ là sâu đậm nhất.

Nếu như Lynn không có được một người bố tuy nghèo khó nhưng sống lương thiện, giàu lòng tự trọng thì có lẽ Lynn sẽ còn trượt dài hơn nữa. Quan trọng hơn hết, bố chính là điểm tựa tinh thần, là một trụ cột để níu kéo lương tri trong Lynn, giúp cho đứa con lầm lạc tìm về cho dù mọi việc có tồi tệ đến đâu.

Thế nhưng Bank lại không có được may mắn đó. Cậu không được sinh ra trong một gia đình có nếp sống giàu tình cảm và nhân ái. Mẹ của Bank lại là người đàn bà lầm lũi trong tiệm giặt là, cả ngày cắm mặt vào công việc và nghèo khó, chẳng còn thời gian để quan tâm lo lắng cho đứa con của mình. Ngày Bank phải đối diện với kỳ thi quan trọng, mẹ cũng không hay biết.

 

Luôn phải cố gắng nỗ lực học trong áp lực và sự cô độc, Bank sống với mục đích đáng thương là phải làm sao để vượt qua khỏi cái nghèo, làm sao để đổi đời. Từ đó Bank có những hướng đi rất thực dụng, hành động để cốt sao đảm bảo quyền lợi cho bản thân. Bank dễ dàng đồng ý trước một kế hoạch được vạch ra cặn kẽ, an toàn và mang đến lợi ích to lớn.

Từ một người tưởng chừng như trong sạch thì Bank dần trở nên biến chất, quay lưng một cách bạc nhược với chính những gì mình đã từng coi trọng, để làm tất cả vì tiền. Từ chỗ đòi hỏi nhóm bạn về phần ăn chia của mình, cho đến hành động “lật kèo” thêm 1 triệu baht, bất chấp hiểm nguy cho Lynn và nhóm bạn. Đỉnh điểm là việc cậu gạ gẫm Lynn đồng lõa kiếm tiền, để rồi không đạt được mục đích thì đe dọa và ép buộc Lynn một cách táo tợn, vô liêm sỉ.

Nếu Bank cũng có một người mẹ với những chuẩn mực đạo đức rõ ràng – như bố của Lynn, thì có lẽ cậu đã không đi vào bước đường cùng. Nếu Bank có được một lý tưởng sống đúng đắn, nếu những giới hạn nhân cách về hai bờ tốt – xấu, đúng – sai được định hình ngay từ đầu, cùng với một điểm tựa tinh thần ở trong chính ngôi nhà của mình, thì có lẽ Bank đã không sống lỗi, đã để lương tâm lên tiếng vào đúng lúc cần thiết và biết dừng lại trước khi mọi thứ quá muộn.

Pat và Grace – các cậu ấm cô chiêu, sinh ra đã ở vạch đích, phải gánh trên vai kỳ vọng nặng nề.

Pat có thể sẽ hiện ra với hình ảnh của một quý tử con nhà “trâm anh thế phiệt”, ngoại hình tuấn tú nhưng bất tài vô dụng. Nhưng không, mặc dù học dốt, bù lại Pat sở hữu cái đầu và tư duy của một ông chủ biết chớp thời cơ. Pat là người có EQ cao với khả năng thương lượng, đàm phán cực tốt. Kỹ năng thuyết phục và chiêu dụ những “khách hàng tiềm năng” cùng nhả tiền ra để thực hiện phi vụ STIC “siêu mạo hiểm” là biệt tài mà không phải ai cũng có.

 

Còn Grace, cô bạn gái có năng khiếu diễn xuất, đam mê điện ảnh nhưng lại hạng bét môn toán. Cô sẽ chẳng thể tham gia bất kỳ hoạt động ngoại khóa nào, đồng thời chôn vùi luôn năng khiếu của mình nếu cô sở hữu bảng điểm kém cỏi.

Rõ ràng diễn xuất là một lĩnh vực đòi hỏi kỹ năng hoàn toàn khác so với tính toán các con số trong toán học. Và tố chất hùng biện thần sầu lại chẳng liên quan gì đến điểm lý hay hóa. Năng lực của học sinh nếu được đánh giá một cách toàn diện thì sẽ là sự tích hợp giữa: tiềm năng, tố chất sẵn có trong mỗi người, kết hợp với rèn luyện, cộng thêm các yếu tố cảm xúc và động lực.

Phương pháp giáo dục “cào bằng”, cách đánh giá năng lực học sinh phiến điện một chiều đã khiến Pat và Grace phải “hụt hơi” chạy theo cuộc đua điểm số vốn không phải là thế mạnh của mình. Với một nền giáo dục đòi hỏi tất cả học sinh đều phải có điểm số tốt, đều phải có học lực giỏi ở tất cả các mặt như nhau thì đó là điều không tưởng. Điều này sẽ gây lên áp lực lớn lao và nỗi bất bình sâu sắc trong việc tiếp nhận tri thức của học sinh mọi trường lớp.

 

Những cô cậu con nhà giàu tưởng như đang có “lợi thế đủ đường” cũng không thể thoát ra khỏi cái guồng quay của một hệ thống giáo dục lỗi và khuyết. Không chỉ vậy, những đứa trẻ sống trong thế giới thượng lưu vốn không có nhiều lựa chọn, luôn phải tiến về phía trước và không được phép thất bại.

Pat và Grace từ khi sinh ra đã phải gánh trên vai thể diện và mong muốn của cha mẹ, luôn phải sống để đáp ứng kỳ vọng của cả gia đình và dòng họ. Con đường đi vốn đã được sắp đặt trước, không được lựa chọn khác đi. Sự giàu có đã biến thành một cái gông cùm, khóa chặt tương lai và cuộc sống mà những đứa trẻ như Pat và Grace thực sự mong muốn.

Khi giáo dục và bảng điểm đã tạo ra “những cánh cửa hẹp” cho những lựa chọn cuộc sống.

Mục đích của hoạt động thi cử và các bài kiểm tra là để đánh giá năng lực của học sinh, để có hướng khắc phục điểm yếu và phát huy điểm tốt. Thế nhưng, từ bao giờ mà các bài kiểm tra đã trở thành cơn ác mộng và nỗi kinh hoàng đối với các học sinh đang mài mông dưới ghế nhà trường.

Không chỉ trong phim Bad Genius, mà ngày nay ở trong trường học của Thái Lan, Việt Nam, các nước Châu Á và toàn thế giới, học sinh vẫn học bài đối phó, thi đối phó và việc học tập trở thành hoạt động tra tấn gây khủng hoảng tinh thần.

Nếu chúng ta đứng ở điểm khởi đầu của tiến trình nguyên nhân và kết quả, ắt hẳn chúng ta sẽ thừa nhận rằng: nếu có được một cơ chế giáo dục nói không với “chủ nghĩa thành tích, điểm số” thì có lẽ những con người ngồi dưới mái trường sẽ có một thái độ học khác, với những cảm xúc và lựa chọn sống khác. Khi đó thế giới học đường sẽ không còn vấn nạn gian lận và những con người gian lận càng không có cơ hội để trục lợi và làm cho giáo dục trở nên xấu xí đi.

 

Giáo dục là con đường ngắn nhất để con người thay đổi thế giới, nhưng thế giới sẽ lụy tàn nếu những hạt mầm nhân cách không được ươm trồng đúng cách. Thay vì trở thành cỗ máy nghiền nát phiên bản tốt đẹp nhất mà mỗi học sinh có thể trở thành, trường học nên được tạo ra để trở thành nơi khơi gợi và định hình được bức tranh cuộc đời mà mỗi đứa trẻ khao khát được vẫy vùng trong đó. Sau đó, mỗi hành động đọc, viết, tính toán, sáng tạo, phát minh mới trở nên có ý nghĩa và giá trị cho cuộc đời và cho chính những đứa trẻ đó.

Và một khi chúng ta đứng vững trên mảnh đất nhân cách của mình, với những chuẩn mực đạo đức và lý tưởng sống đẹp đẽ thì khi đối mặt với ranh giới mong manh của những điều tốt xấu, nên hay không nên, lương thiện hay lưu manh, rộng lượng hay hẹp hòi… chúng ta sẽ đưa ra cho mình chọn lựa sáng suốt nhất! 

Bình luận
0 Comments   |   Thanh tra nội dung and 1 other react this.